Yardım & Nasıl Yapılır
HydroEngine, su dağıtım şebekelerinin boru boyutlandırmasını doğrusal programlama (LP) yöntemiyle optimize eden bir web uygulamasıdır.
Şebeke segmentlerini ve boru kataloğunu tanımladıktan sonra sistemi çalıştırarak minimum maliyetli boru seçimini otomatik olarak hesaplayabilirsiniz.
- Şebeke topolojisini tablo üzerinden girersiniz.
- Boru kataloğundan kullanılabilir çapları seçersiniz.
- Parametreler sayfasından akış ve basınç kısıtlarını ayarlarsınız.
- Optimizasyon sonuçlarını Excel olarak dışa aktarabilirsiniz.
Şebeke menüsünden boru segmentlerini tanımlarsınız. Her satır bir şebeke segmentini temsil eder.
- ID: Segmentin bağlandığı düğüm numaraları.
- Hat Adı: Noktanın bağlı olduğu hat ismi
- Uzunluk (m): Boru uzunluğu metre cinsinden.
- Hidrant Alanı: Hidrantın hizmet ettiği alan.
- Nokta Adı: Başlangıç, ayrım, hidrant ve uç debi olmak üzere baş harflerinden oluşan simgeler (A/H/B/U)
- Nokta Kotu (m): Noktaya ait tabi zemin kotu.
Satır eklemek için tablonun altındaki + Ekle butonuna, kaydetmek için Kaydet butonuna tıklayın.
Topoloji hatalıysa (döngü, bağlantısız düğüm vb.) sistem uyarı gösterir.
Aşağıda bulunan tablonun başlıklar hariç kopyalayarak (ctrl+c), Şebeke bölümünde boş bir yere tıklayıp yapıştırabilirsiniz (ctrl+v). Kaydet butonuna tıklamayı unutmayın. Parametreler oturum bazında saklanır.
| ID | Hat Adı | Nokta Km'si (m) | Hidrant alanı (ha) | A/H/B/U | Arazi Kotu (m) |
| 1 | S | 0 | 0 | B | 703 |
| 2 | S | 230,37 | 0,5 | H-1 | 701,1 |
| 3 | S | 277,73 | 0 | A(S-1) | 694,22 |
| 4 | S | 449,07 | 2,53 | H-2 | 699,86 |
| 5 | S | 515,15 | 0 | A(S-2) | 691,39 |
| 6 | S | 649,08 | 3,69 | H-3 | 690,28 |
| 7 | S | 731,21 | 0 | A(S-3) | 690,06 |
| 8 | S | 1131,23 | 7,61 | H-4 | 693,32 |
| 9 | S | 1495,71 | 5,17 | H-5 | 697,41 |
| 10 | S | 1895,99 | 2,26 | H-6 | 684,18 |
| 11 | S | 2277,08 | 3,19 | H-7 | 675,77 |
| 12 | S | 2465,66 | 0 | A(S-4) | 674,2 |
| 13 | S | 2743,1 | 0,58 | H-8 | 670,15 |
| 14 | S | 2954,05 | 0,36 | H-9 | 671,45 |
| 15 | S | 3194,28 | 0,89 | H-10 | 670,88 |
| 16 | S | 3465,19 | 0 | A(S-5) | 665,7 |
| 17 | S | 3597,2 | 0,79 | H-11 | 671,51 |
| 18 | S | 3866,25 | 2,02 | H-12 | 665,92 |
| 19 | S | 4034,59 | 5,02 | H-13 | 660,37 |
| 20 | S-1 | 157,16 | 1,51 | H-1 | 695,71 |
| 21 | S-1 | 270,28 | 0 | A(S-1-1) | 697,1 |
| 22 | S-1 | 458,28 | 1,37 | H-2 | 699,4 |
| 23 | S-1-1 | 103,06 | 1,06 | H-1 | 697,18 |
| 24 | S-1-1 | 533,61 | 1,44 | H-2 | 701,95 |
| 25 | S-2 | 147,54 | 1,41 | H-1 | 692,7 |
| 26 | S-2 | 264,94 | 1,89 | H-2 | 692,21 |
| 27 | S-2 | 570,02 | 2,55 | H-3 | 708,55 |
| 28 | S-2 | 921,18 | 2,34 | H-4 | 685,97 |
| 29 | S-2 | 1061,79 | 3,96 | H-5 | 684,55 |
| 30 | S-2 | 1492,37 | 0,9 | H-6 | 682,27 |
| 31 | S-2 | 1590,3 | 1,5 | H-7 | 681 |
| 32 | S-2 | 1756,55 | 1,42 | H-8 | 678,62 |
| 33 | S-3 | 94,38 | 0,84 | H-1 | 694,33 |
| 34 | S-3 | 329,89 | 2,35 | H-2 | 706,55 |
| 35 | S-3 | 506,73 | 2,08 | H-3 | 698,17 |
| 36 | S-3 | 627,36 | 0 | A(S-3-1) | 696,42 |
| 37 | S-3 | 769,54 | 0,91 | H-4 | 698,72 |
| 38 | S-3 | 856,8 | 1,13 | H-5 | 699,34 |
| 39 | S-3-1 | 92,53 | 2,07 | H-1 | 695,25 |
| 40 | S-4 | 177,46 | 2,34 | H-1 | 673,66 |
| 41 | S-5 | 73,04 | 1,34 | H-1 | 665,6 |
Borular menüsünden kullanılabilecek boru tiplerini kataloglanır. Her satır bir boru tipini tanımlar.
- Çap (mm): Borunun iç çapı.
- Anma Çapı (DN): Borunun anma çapı.
- Birim Maliyet (₺/m): Metre başına maliyet.
CTP limitni uygularsanız o çaptan daha büyük çapların hesabını CTP boru seçeneğine göre yapacaktır.
Varsayılan boru kataloğunu sistemde kullanmak isteyeceğiniz min ve max çaplara göre düzenlemeniz, ayrıca hız kısıtlarını gözden geçirmelisiniz.
Katalogdaki her çap, optimizasyon sırasında aday olarak değerlendirilir. Kullanmak istemediğiniz çapları satırdan kaldırabilirsiniz. (+ ve - Butonları)
Proje Parametreleri — Kullanıcı Kılavuzu
Bu sayfa, HydroEngine'in "Parametreler" ekranındaki her alanın ne işe yaradığını ve nasıl ayarlanması gerektiğini açıklar.
Genel
Sulama Tipi
Projenin sulama basınç tipini ve buna göre debi katsayısını belirler. Seçilen değere göre bazı alanlar otomatik olarak doldurulur:
| DeğerHidrant KatsayısıOtomatik Enerji (m)Tipik Kullanım | |||
| Düşük | 2,5 | 5 | Seyrek, küçük parselli alanlar |
| Orta | 2,5 | 20 | Karma kullanım |
| Yüksek | 1,25 | 35 | Yoğun, büyük parselli sulama |
Sulama tipini değiştirdiğinizde Teorik Hidrant Katsayısı ve Otomatik Eklenen Enerji alanları otomatik güncellenir; isterseniz bunları elle de düzenleyebilirsiniz.
K Seçimi
Şebekedeki eş zamanlı çalışan hidrant sayısının istatistiksel belirlenmesinde kullanılan olasılık katsayısıdır. Değer küçüldükçe daha az hidrantın aynı anda açık olduğu varsayılır ve boru çapları küçülür; büyüdükçe güvenlik payı artar.
Yaygın değerler: 0,5 (standart) · 0,25 (küçük sistemler) · 1 veya 2 (yüksek güvenlik gerektiren sistemler)
Tolerans
LP (doğrusal programlama) çözücüsünün yakınsama kriteri. Solver, iki ardışık iterasyon arasındaki fark bu değerin altına düştüğünde durur.
- Varsayılan: 0,00005
- Çok büyük değer → hatalı sonuç riski
- Çok küçük değer → çözüm süresi uzar; pratikte değiştirmeye gerek yoktur
Debi & Hidrant
Teorik Parsel Debisi (lt/s)
Tek bir hidrantın beslediği parsel için teorik tasarım debisi. Şebekedeki tüm hidrant debi hesaplarının temel birimi bu değerdir.
Nasıl belirlenir: Parsel büyüklüğü × sulama modülü ÷ günlük sulama süresi. Proje tescil raporundan alınır.
Teorik Hidrant Katsayısı
Bir hidrantın teorik debisini gerçek tasarım debisine dönüştüren çarpan. Eş zamanlılık ve güvenlik payını yansıtır.
- Sulama tipi Düşük / Orta → 2,5 (daha az eş zamanlı açık hidrant varsayımı)
- Sulama tipi Yüksek → 1,25 (çok sayıda hidrant eş zamanlı açık)
Esnek Olmayan Hidrant Sayısı
Bu eşiğin altında kalan hidrant grupları için istatistiksel (Gauss) debi hesabı yapılmaz; bunun yerine tüm hidrantların aynı anda tam debiyle açık olduğu varsayılır.
Örnek: Değer 1 ise tek hidrantlı segmentler her zaman tam debiyle hesaplanır.
Gauss Katsayısı
Eş zamanlı çalışan hidrant sayısının istatistiksel dağılımından türetilen güven katsayısı (z-skoru).
| Güven DüzeyiGauss Katsayısı | |
| %90 | 1,282 |
| %95 | 1,645 (varsayılan) |
| %99 | 2,326 |
Değeri artırmak, daha az hidrantın eş zamanlı açık sayılacağı "kötü" senaryoya karşı güvence sağlar ve boru çaplarını büyütür.
Net Alan Katsayısı
Parsel brüt alanından sulama yapılamayan kesimler (yol, kanal, yapı vb.) düşüldükten sonra kalan net sulanabilir alan oranı.
- Aralık: 0 – 1
- Varsayılan: 0,9 (%10 kayıp varsayımı)
Günlük Sulama Saati
Sistemin bir günde kaç saat çalışacağı. Bu değer, aynı gün içinde sıralı sulama yapılabilecek parsel sayısını (dolayısıyla eş zamanlılık olasılığını) doğrudan etkiler.
- Aralık: 0,1 – 24 saat
- Varsayılan: 20 saat
Piezometrik Kotlar
Statik Su Seviyesi (m)
Pompa veya rezervuarın statik (akış yokken) su kotu — deniz seviyesinden metre cinsinden. Enerji çizgisinin başlangıç referansıdır.
Arazi kotlarıyla aynı referans sisteminde (genellikle deniz seviyesi) girilmelidir.
Başlangıç Piezometrik Kotu (m)
Şebekenin giriş noktasındaki (ana boru bağlantısı) piezometrik kot. Bu değer statik su seviyesinden küçük veya eşit olmalıdır; fark enerji kayıplarını (borulama, vana vb.) temsil eder.
Kontrol: Statik Su Seviyesi ≥ Başlangıç Piezometrik Kotu
Enerji & Boru
Enerji Talebi Arazi Kotunda
İşaretlendiğinde her hidrantta talep edilen minimum enerji, hidrantın arazi kotuna eşit kabul edilir (hidrostatik baskı = 0). İşaretlenmediğinde aşağıdaki "otomatik eklenen enerji" kullanılır.
Hidrantlara Otomatik Enerji Ekle
İşaretlendiğinde her hidrant noktasına sabit bir ek enerji (basınç yüksekliği) eklenir. Bu, hidrant çıkışında minimum işletme basıncını garanti altına alır.
Otomatik Eklenen Enerji (m)
"Hidrantlara Otomatik Enerji Ekle" seçili olduğunda her hidrant noktasına eklenen enerji miktarı (metre su kolonu).
- Sulama tipi Düşük → 5 m
- Sulama tipi Orta → 20 m
- Sulama tipi Yüksek → 35 m (varsayılan)
Sahadaki hidrant tipinin gerektirdiği minimum işletme basıncına göre ayarlayın.
Min. Redüksiyon Uzunluğu (m)
Bir segmentte iki farklı boru çapı kullanılacaksa (redüksiyon), her birinin minimum uzunluğu. Bu değerin altında kalan bir boru parçası atılır ve segment tek çaplı kabul edilir.
- Varsayılan: 50 m
- Çok küçük değer → kısa, pratikte uygulanamaz boru parçaları ortaya çıkabilir
- Çok büyük değer → optimizasyon esnekliği azalır
Sulama Modülü
Sabit Sulama Modülü
İşaretlendiğinde tüm segmentler için tek bir sulama modülü değeri kullanılır (aşağıdaki alandan okunur). İşaretlenmediğinde her segmentin modülü şebeke verisinden alınır.
Sabit Sulama Modülü Değeri
"Sabit Sulama Modülü" seçiliyse kullanılan sulama modülü (lt/s/ha). Tüm şebeke için uniform bir modül uygulamak istediğinizde buraya değeri girin.
Sık Sorulan Sorular
- Hangi parametreler en kritik? Piezometrik kotlar (enerji çizgisini belirler), Teorik Parsel Debisi ve Gauss Katsayısı. Bu üçünde hata olursa sonuçlar anlamlı olmaz.
- Sulama tipini değiştirince ne olur? Hidrant katsayısı ve otomatik enerji değerleri otomatik güncellenir; diğer alanlar değişmez. Güncellenmiş değerleri elle de düzeltebilirsiniz.
- Toleransı ne zaman değiştirmeliyim? Neredeyse hiç. Çok büyük şebelerde solver yavaşlarsa 0,0001'e çıkarabilirsiniz; daha fazlası sonuç güvenilirliğini düşürür.